Казахи / Блоги.Казах.ру — блоги Казахстана, РК
rus / eng / kaz


Статья Корпоративные блоги: Как вести? содержит практические советы и примеры
Можно ставить записям будущее время. Запись будет в черновиках и в указанную минуту автоматически опубликуется. СМИ могут копировать в свой блог ленту новостей или статей. Дополнительное внимание и комментарии обеспечены. Любой блог можно сделать коллективным. Для этого надо определенным (или всем) пользователям дать права на запись в него. Если у вас уже есть блог в другом месте — можно автоматически транслировать записи из него в нашу блог-платформу












Казахи



Основные темы: история и традиции; менталитет и особенности; наши за рубежом; родственные связи; дружба между народами.

Блог kazakhs Автор блога
Лента друзей
Войти Регистрация


Начала новый проект "По понятиям KZ", о котором говорила в начале года.

В плейлисте "Самый казахский язык" посмотрите мой первый ролик этой серии

Как считаете, может быть хоть какой-то реальный толк от такого подхода к казахскому языку?

Буду благодарна за конструктивную критику, замечания и предложения. Если кто-то захочет поддержать проект любым способом, напишите в комментариях под роликом или мне в личку.


Посвящается 25-летию Декабрьского восстания

25 лет назад в Алматы произошло Декабрьское восстание, ставшее началом конца Советского Союза. Событие способствовало возрождению национального духа казахов и приблизило обретение независимости страны. В те годы было написано много песен, посвященных событиям декабря. Одной из таких является песня «Қасқалдақ». Она была написана композитором Ілесбеком Амановым и поэтом Есенғали Раушановым.

В издании «Лениншіл жас» были напечатаны стихи Есенғали Раушанова, среди которых стихотворение «Қарабауыр қасқалдақ» Аманову понравились особенно. «Я понял, что поэт через эти стихи хотел передать героизм и трагедию героев декабрьского восстания», - признавался композитор, - во мне родилась мелодия, полная печали. Затем я написал музыку, и некоторое время сам исполнял песню».

О том, как песня «Қасқалдақ» стала доступна широкой публике и полюбилась народу узнайте в свежем выпуске "Казахской музыки".


қазақша үйренейік
Друзья, ретвиты, лайки и клики на кнопочки "facebook", "ВКонтакте" и "Мой Мир" приветствуются. Спасибо!


Қазақ тарихындағы  «ақтаңдақтар»

немесе тағы да Төле бидің ата-тегі туралы.

Еліміз егемендігін алып, цензура жойылып, халқымызға сөз бостандығы берілгелі, тарих тақырыбына қалам тартатындардың саны көбейіп кеткені белгілі. Олардың арасында, маман-тарихшылардан көрі, әуесқойлар мен арнайы тапсырыспен жұмыс істеп, «ат мініп, шапан киіп» жүргендер басымдау!   М.Қойгелдиев айтқандай: «Бұл, жалпы алғанда, жағымды тұрғыдан бағалануға лайық... Өйткені халық өз тарихын білуге ұмтылса, ол халықтың тәні де, жаны да таза деген сөз. Болашақтан үміті бар халық қана тарихқа үңіледі»...

Ғалым адамның пікіріне дауымыз жоқ.

Дегенмен,біздіңше ненің болса да шегі болуы керек, біз сол шектен шығып бара жатқан сияқтымыз.

Әркім өз атасын, қала берді руласы мен тайпаласын ұлықтап, «ел үшін еңіреп туған ер бопты», «пәленбай  жылқы  айдаған  бай  бопты, тіпті жылқысы өзенге бас қойғанда, өзен суы тартылып қалады екен» немесе «аузымен құс тістеген шешен, би бопты» деген сияқты тақырыптағы кітаптардан аяқ сүрінеді. Бәрінен бұрын атасын батыр еткісі келетіндерге тәуір болды,  қалай  төмпештесең де көнетін, қанша қырсаң да түгемейтін, «айналайын»  қалмақ  бар. Ұрып жаза бер! Сенбеген адам барып, тексеріп келсін!

Ал енді біраз жылдан кейін, сол «батырлар мен жомарт байлар», «шешендер мен билер» туралы кітаптарды мұрағаттан тауып алған зерттеушілер, сол кітаптарға сілтеме жасап, тағы бір «шедеврлер» жарық көреді...

Ал, өз кезегінде ел тарихында өздерінің өшпес іздерін қалдырған, бірегей тұлғалардың еңбегі тарихымызда еленбей,  «қолдан жасалған тұлғалардың  тасасында  қалып қоятын жайттар да жетерлік.

Мәселен, атақты  Төле бидің  атасы Құдайберді би мен әкесі Әлібек би.

...Бүгінгі күні өмірімізге дендеп енген ғаламтордағы кез-келген  іздеу жүйелерінен  Төле би туралы материал іздесеңіз, табатыныңыз ... Шежірешілер «тоғыз ұлды Құдайберді әулетінен Төлеге дейін бай да, би де шықпаған. Олар «қарашоғыр» атанған қара шаруа болған» деген дерек береді»....

Ия, ғаламтордағы Төле би туралы материалдардың 90 %-н, осы сөздермен басталып, бүкіл саналы өмірін  халқымыздың елдігі мен бірлігіне арнаған кемеңгер бабамызды «тексіз» етіп көрсеткен материалдар құрайды десек, қателеспейміз!

Ал, санасы бар қазақ баласы үшін «тексіздік»  өте ауыр ұғым екені айтпаса да түсінікті!

Егер, қазіргі  мектеп оқушылары мен студенттердің үлкен бөлігінің   ақпаратты ғаламтордан алатынын ескерсек, мұның зардабын түсіну қиын емес!

Осы дерек қайдан алынған?

Сөйтсек, кейінгі жылдары, еліміздегі барлық үлкенді-кішілі басшы қызметкерлер  мен зиялы қауым өкілдерінің «үстел» кітабына айналған  «аузы дуалы» қадірменді ағаларымыз Мырзатай Жолдасбеков, Қойшығара Салғарин және Ақселеу Сейдімбек (марқұм) бірлесіп жазған «ЕЛТҰТҚА» (Елтұтқа. Ел тарихының әйгілі тұлғалары — Астана: KÜL TEGIN, 2001.) кітабында Төле бидің шыққан тегі туралы,  белгісіз бір шежірешілерге сілтеме жасалып « Шежірешілер «тоғыз ұлды Құдайберді әулетінен Төлеге дейін бай да, би де шықпаған. Олар «қарашоғыр» атанған қара шаруа болған» делінген екен.

Ал, бұл кісілер кімге сүйенді екен - деген сұраққа жауап іздеп, «індетіп», іздей бастадық. Біраз әдебиетті ақтарып, бұрынғы  оқыған кітаптарға  қайта «шұқшиып» жүргенімізде, тағы бір қадірменді азаматымыз Ә.Кекілбаевтың  «Үркер» романының («Жазушы» баспасы-1981 ж.) 82-бетіндегі мына жолдарға көзіміз түсті.

...«Қазақ тағының қазіргі иесі әз Тәукенің туған әкесі салқам Жәңгір қиын шатқалдан тау суындай лап қойған Жоңғар тасқынына қарсы тұрар дәрмен таба алмай жаны қарқараға келгенде жер түбінен қол созған да сол Жалаңтөс-ті. Ендеше, хан Тәукеге атасы атасына қадірін өткізген Әйтеке батымды болмағанда кім батымды болмақшы! Әйтеке - Жалаңтөстің әкесі бір, анасы бөлек бауыры Ақшаның үшінші баласы Бәйбектен туған-ды. Жалаңтөс тұсында төбесі көкке бір жетіп қалған исі Сейтқұл, исі Төртқара, исі Әлім, исі Алшынның қазіргі маңдайға ұстағаны да осы – Әйтекетұғын. Сонысын бұлдап, жуан тамырдан өрбіген өктемдігіне баса ма, үш арыс сұхбаттасқан ұлы жиындарда, әйтеуір оның даусы тым ірі шығушы еді. Былайда да ащы дауысты Әйтеке жиын көргенде арқасы қозып, қызыл көрген аш қырандай саңқылдай жөнелуші еді. Онысын жұрт қасындағы екі биден гөрі жуан тұқымынан өрбігендігін көрсеткісі келетіндігі деп пыш-пыштайтын. Шынында да, Ұлы жүздің қамшысын ұстаған Төле би қазақтың ең ірі арысы үйсіннің, үйсіннің ең ірі тайпасы дулаттың, дулаттың ең ірі руы жаныстың ең аз тақтасы Қожамбердіден еді. Қожамбердінің ішінде де Төлеге дейін ауылынан он төбет қатар үріп шыққан бай да, тоқтылы қойдың дауын шешкен би де тумай, «тоғыз ұлды қарашоғыр» атанған Құдайберді әулетінентұғын. Құдайбердіге құдайдың беріп тұрғаны да осы аузын ашса көмейінен серке сөз секіріп шығатын айтқыш Төленің тұсы еді. Ал, арғын Қазыбектің өзінің тегін мошқаған бір мейманасы асқан немені: «Әкем – қара түн, шешем – қара күң, өзі болған жігіттің тегін сұрап не етесің?» – деп қалай отырғызып кеткенін білмейтін кісі исі алашта кем де кем шығар»....

Әйтеке бидің кемеңгерлігіне, көзі қарақты қазақ баласының ешбір шүбәсі болмаса керек. Әйткенмен, Ә. Кекілбаев осы тұста, Олжас ақынның бүгінгі күні мәтелге айналған «Тауларды аласартпай, даланы асқақтатайық» деген жолдарын ұмытып, бір данамызды мақтаймын деп, қалған екеуіне «тісін батырыңқырап» жіберген секілді. Оның үстіне, «мифтік персонаждар» емес, әрқайсысының артында көптеген ұрпақтары қалып, бүгінгі күні бір-бір қауым елге айналған тұлғаларды осылайша мұқатып, кемсітудің ешқандай орыны жоқ еді.

Міне, осы бір қателік дейміз бе, әлде автордың басқаша ниеті болды ма, жоғарыдағы жолдардың арты бүгінгі күні-ақ,  үлкен бұрмалаушылықтарға әкеліп соғуда. Кейінгі кездегі авторлардың бәрі Төле би туралы жазғанда, жоғарыдағы авторларға сілтеме жасап жүр. Ал, болашақта қалай болары тіпті бұлыңғыр.

Ал, шындығында, шамамен, 6 - 7 ғасырлар тоғысында өмір сүрген Қарашаұлы Бәйдібек мен12-13 ғасырларда өмір сүрген Майқы билерді айтпағанның өзінде, Төле бидің атасы Құдайберді би,әкесі Әлібектің Есім ханның заманында ханның оң тізесінде отырған, қазақтың бір қанаты Үйсін (Ұлы жүз) ұлысының «ұлыс бегі»- биі болғаны белгілі.(Шежірелерде Майқы би деген атпен өмір сүрген бірнеше тұлға кездеседі. Алғашқысы  Майқы би Мәнұлы деген атпен біздің заманымыздан бұрынғы 178-89 жылдары өмір сүрген және аңыз бойынша би атанған тұңғыш адам.Кейбір зерттеушілер оны біздің заманымыздан бұрынғы Үйсін мемлекеті билеушілерінің бірі деп есептейді. Ал, біз айтып отырған, екінші Майқы би Төбейұлы (1105-1225) Шыңғыс ханның замандасы әрі оны хан көтерген 12 бидің бірі болған).

Тағы бір ескере кететін нәрсе - қазақтың көне тарихы туралы сөз қозғалғанда, халық ауыз әдебиетін айналып өту мүмкін емес.

... «Біз археологиялық, антропологиялық материалдық мәдениетке бай болғанымызбен қазақта жазбаша тарих соншалықты көп емес. Біздің тарих ауыз әдебиеті мен жыр-дастандар, шежірелер мен ауызша тарих айту түрінде сақталған»....( Ш.Ш.Уәлиханов атындағы тарих және этнология институтының бас ғылыми қызметкері Зардыхан Қинаятұлы).

Өкінішке орай, жоғарыдағы авторлар осы жағына мән бермеген секілді.Сөзіміздің дәлелі ретінде, Бекасыл әулиенің шәкірті, халық ақыны Қазанғап Байболұлының (1891 – 1945) «Төле бидің тарихы» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.) дастанынан төмендегі жолдарды келтіре кетейік:

...Қожамбердіден және де,

Туылыпты жеті ұл.

Ақберді мен Құдайқұл,

Ғараптан Нүкіс ел болып,

Қосылады Жамбайға.

Жаспын деп ақшамдайын

Қадірберді, Қадірқұл,

Олжағұл және Сұлтанқұл.

Құдайберді үлкені.

Есімханның тұсында,

Осыған билік тіркелді....(184 бет)

1620 жылы Есiмхан Алтын ханмен, Ноғай ордасымен бiрiгiп, отыз мың қолымен ойратқа шабуыл жасады (Есім ханның «Еңсегей бойлы Ер Есім» атала бастауы осы соғыстан кейін). Қара Ертіс бойында өткен осы соғысқа арғын Ағынтай, алшын Жиембет, қоңырат Алатау, шапырашты Қарасай батырлармен бірге, Құдайберді би де қатысады.

Есім ханның осы жорыққа аттанар сәтін,  өзінің «Еңсегей бойлы ер Есім» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.) дастанында Қазанғап Байболұлы былай толғайды:...Ынтымақпен сайлады,

-Құдайберді –Жаныстан,

Ең әуелі болғаны.

Орта жүздер сайлады,

Арғын Шаншар мырзаны.

Қаз дауысты Қазыбек,

Осыдан тарап шығады.

Кіші жүз Алшын Жидебай,

Баласы мұның Айтеке

Шежіреде шығады....(69-бет).

Ал, Қазыбек бек Тауасарұлы өзінің  "Түп-тұқияннан өзіме дейін" кітабында төмендегідей жолдар бар:

...Есім ойраттарды біржола  үнін өшіргісі келді. Сөйтіп, 998 жылы (1620 ж. Ө.Ш.) отыз мың қолмен ойратқа лап қойды....Қара Ертістегі соғысқа....Қарасай батыр қол астында Есімнің белгілі батырлары Арғын Ағынтай батыр, қоңырат Алатау батыр, алшын Жиембет батыр, дулат Жақсығұл батырлар бар еді....Дулат – Жаныс Құдайберді билер де ұрысқа қатысты.... Құдайберді – Төле бидің атасы... (Қазыбек бек Тауасарұлы "Түп-тұқияннан өзіме дейін" –Алматы-«Жалын» баспасы-1993 ж.193-бет).

Міне, өздеріңіз көріп отырғандай екі дәуірде –бірі 18-ғасырда, ал екіншісі 20-ғасырда жазылған шығармалар, бірін бірі толықтырып тұр.

Құдайберді бидің туған жылы әзірге белгісіз, ал қайтыс болған жылы шамамен-1627 жылдың бас кезі болса керек. Әкесінің орнына Әлібектің «Ұлыс бегі» болғанын, Есім ханның оған әкесі Құдайбердінің қайтыс болуына байланысты «көңіл» айтқанынан  байқауға болады:

....Мына сәлем ханыңнан,

Қабыл көргін жаныңмен.

Құдайберді баласы-

Әлібек деген Жанысқа,

Әкеңнің берсін иманын.

Аман еді барыста,

Шалқайма жатып алыста,

Жақында болса бірлесіп,

Айқайлағын алысқа.

Хан Тұрсынмен мінеки,

Тағы түстім жарысқа.

Ер өледі намысқа,

Барларыңды қарышта!...

«Еңсегей бойлы ер Есім» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.-105-бет).

...Аман еді барыста,...яғни, осында айтылған «Барыс» жылы – 1626 жылы Құдайберді әлі өмірден өтпеген.Ал, «Барыстан» кейінгі «Қоян» жылында Есім ханның ордасынан Әлібек биді көреміз.

...Би сайланған Әлібек,

Құдайберді биден соң,

Опат болып жасында,

Құдайменде ағасы....

«Төле бидің тарихы» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.185-бет).

Енді, кезекті Қазыбек бек Тауасарұлына берейік:

... «1005 – қоян жылы (1627 ж.Ө.Ш.)Еділ мен Жайыққа Тобылдан ығысқан қалмақтар шабуыл жасап, Алшындарға күн көрсетпей жатыр деген хабар жетті....Осы ұрыста қаңлы Сарыбұқа батыр кескілесте бір құлағынан айырылып, Түркістанға шұнақ болып қайтты.....Түркістанға келген соң Есім хан сұрапты: -Ей, Сарыбұқа құлағың қайда?-депті...-Құлақты Жайықты жұтпақ болған жайынға бердім депті. Сонда сол жерде отырған Дулат Әлібек би іліп алғандай: - Басқа келген пәледен бастан құлақ садаға,-депті. Бұл кейін мақалға айналып кетті.... (Қазыбек бек Тауасарұлы "Түп-тұқияннан өзіме дейін" –Алматы-«Жалын» баспасы-1993 ж.199-бет).Ауыл арасындағы қатардағы бидің ханмен мәжілістес бола алмайтыны бесенеден белгілі, яғни қайтыс болған Құдайбердінің орнына Әлібектің «би» сайланғаны көрініп тұр. Екіншіден, Әлібектің хан алдында еркін сөйлей алуы да біраз жайды аңғартса керек!

Жоғарыдағы бұлтартпас деректерден, Төле бидің атасы Құдайберді мен әкесі Әлібектің, Кекілбаев жазғандай  ешқандай «қарашоғыр» емес, Қазақ мемлекеттілігінің нығаюына, қазақ ұлтының тұтастығының сақталуына, өзіндік үлестерін қосқан, билер әулетінен болғанын білуге болады.Тіпті, тереңірек зерттесек, аталған билердің Есім хан тұсында жасалып, халық аузында "Есім ханның ескі жолы" атанып кеткен қазақ халқының ғұрыптық заңдарын жасауға қатысу мүмкіншілігін де жоққа шығаруға болмайды!

Ал, ел аузындағы аңыздарда айтылатын «Әлібек жарлы бопты» деген әңгімелерге келсек, оны Әлібектің би ретіндегі тазалығынан деп түсіну керек. Есім хан 1627 ж. Тұрсын ханды жеңген соң, өз әскерлеріне жеңілген жұртты талауға рұқсат берген (Жасыратыны жоқ, ол замандарда жеңіліс тапқан елді тонау, қазаққа ғана емес, барлық  халықтарға тән дәстүр болған). Әлібек би «дүниеқұмар» адам болса, Қатаған жұртын  тонауда және өзі қатысқан басқа да жорықтарда «би» ретінде молынан  үлес алып, материалдық жағдайын түзеп алар мүмкіндігі болған. Бірақ, «Бүлінгеннен бүлдіргі алма», «Арамнан жемейік,адалдан өлейік» деген халқымыздың даналық сөздерінен өнеге алып өскен, Әлібек би ондай «ұсақтыққа» бара қоймаған болса  керек. Оның үстіне, би түрлі жиындар мен жорықтарда жүргенде үйдегі мал-жанға, тетелес ағасы Тоқпанның қарайлауы, егелік етуі қазақ ғұрпына қайшы емес.

...Туың құлап Тұрсын хан,

Алтын жағаң қисайса,

Ұлы жүз,орта,кіші жүз.

Қадауыңша қыларсың,

Қос-қос жесір аларсың,

Ұлы жүздің ағасы,

Елтірі тонның жағасы

Әлібек би қыласың,

Құдайберді баласы,

Қамыстан көп Жанысым,

Өрнекті жұрт дабысың...

«Еңсегей бойлы ер Есім» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.-149-бет).

«Малы мыңғырған» бай болмаса да, Әлібектің малсыз болмағанын төмендегі жолдардан байқауға болады:

...Жас күнінде Төлеге,

Әлібек түйе бақтырды.

Көтерем қып иіріп,

Шаңлаққа айдап сап қылды.

Мал бағуға зауқы жоқ,

Қой бақтырса үркітіп,

Бір бұтаның түбінде,

Біреуін бір қаптырды.....

«Төле бидің тарихы» (Қазанғап Байболұлы «Төле би» кітабы-1993 ж.190-бет).

(Шаңлақ (Саңлақ) - ОҚО облысы Төлеби ауданы «Қазақстан» ауылы мен «Майбұлақ» ауылдарының  ортасындағы Сайрамсу мен Балдыбірек өзендерінің оң жағасындағы тастақты жердің атауы).

Қазақтың ғұрыптық заңдарын зерттеп жүрген зерттеушілердің «құлағына алтын сырға» - қазақтың басқа жүздеріне қарағанда,  Ұлы жүзде «ұлыс бегі»,яғни  «би» -сайлау өзгешелеу! «Ұлыс бегі», атадан балаға мұрагерлік жолмен қалып,әулеттегібойынан көсемге тән қасиет бар ұлға тиесілі болған.

Осы жерде баса назар аударатын мәселе: «Қауға беріп, малға қой» деп жүрген Үйсіндердің  13-14 ғасырлар тоғысында өмір сүрген дулат бегі Әмір Полатшыдан бастап, Төле би мен оның ұрпақтарына дейін жалғасқан, хан билігін онша мойындай қоймауы!М.Х.Дулатидің «Тарих-и-Рашиди» кітабында жазылған, Шағатай ұлысының орнында, «Моғолстан» мемлекетін құрып, Шыңғыс ұрпақтары арасынан «қуыршақ» хандартағайындап, хан атынан елді басқарған дулат «Ұлыс бегі»  Әмір Полатшы мен оның ұрпақтарының  тарихы мүлдем аз зерттелген. Керей мен Жәнібекке Шу бойы мен Қозыбасыдан  жер бөліп берген де, дулат бектері «тағайындаған»  «қуыршақ» хан Есен бұға емес, дулат бектері болатын.

Өкінішке орай, Қазақ хандығының құрылу барысындағы дулат бектерінің ролін, қазіргі қазақ тарихшылары мен зерттеушілері мойындағысы келмейді!Ал, мемлекетіміздің шынайы тарихын қалыптастырамыз десек, бұл мәселеден айналып өтуге болмайды. Ол үшін,  М.Х.Дулати бабамыздан бастап, ортағасырлық ғұламаларымыздың барлық мұраларын қайта зерттеумен қатар, әлем елдерінің үлкен кітапханалары мен мұрағаттарын ақтаруға тура келеді.

Егер, «Үркер» романының өткен ғасырдың 80-жылдары жазылғанын ескерсек, Әбіш ағамыздың Қазыбек бек Тауасарұлыныңалғаш рет 1993 жылы жарық көрген  кітабымен таныс болуы мүмкін емес, бірақ, ауыз әдебиетіне назар аударуы керек-ақ еді!

Ал, «Елтұтқада» Қазыбек бек Тауасарұлы мен оның  "Түп-тұқияннан өзіме дейін" кітабы туралы да мәлімет бар. Яғни, авторлардың ол кітапты оқығаны түсінікті. Солай бола тұра, ол кісілердің қателікке жол беріп, тарихи шындыққа қиянат жасауы түсініксіз! Осындай жағдайларды көріп, еріксіз – «Дана халқымыз «Тауық сойса да, қасап сойсын» деп, тегін айтпаған-ау деген ойға келесің!»

 

Өмір Шыныбекұлы –тарихшы.

Эл.почта: make7862@mail.ru


Казахский народный композитор и исполнитель күйев Қазанғап Тілепбергенұлы (1854-1927) первое свое произведение создал в 1875 году, и назвал его «Торы ат», т.е. «Гнедой конь». Произведение, в создании которого принимал участие күйші, - фундаментальный цикл кюев «Ақжелең». Этот цикл представляет из себя комплекс инструментальной музыки, состоящий из кюев различных композиторов. 62 кюя принадлежат самому Қазанғапу, и отличаются художественным совершенством, глубиной идейного содержания и необычностью ритмико-интонационного построения. На основе кюев данного цикла, отвечающих своим названиям и содержанию, он создал «Заглавный күй», объединяющий все күи в единое целое.

В күях Қазанғапа глубоко представлены и прошлое, и настоящее, и будущее казахов.

Сегодня речь пойдет о его күе "Шыныаяқ тастар". Как можно попросить налить чаю, не проронив ни слова и продолжая играть музыку? И при этом создать күй? Узнайте в свежем выпуске "Казахской музыки".


қазақша үйренейік
Друзья, ретвиты, лайки и клики на кнопочки "facebook", "ВКонтакте" и "Мой Мир" приветствуются. Спасибо!


Ка­захс­кий ком­по­зитор, те­нор и по­эт-имп­ро­виза­тор Ыбы­рай Сан­ды­байұлы (1860-1932) ро­дил­ся в 1860 го­ду в Во­лодарс­ком районе Кок­ше­та­ус­кой об­ласти, в бед­ной семье. Он всегда носил на тю­бетей­ке перья фи­лина (үкі), за это его в народе проз­ва­ли Үкілі Ыбы­рай.

Үкілі Ыбы­рай был виртуозным исполнителем на домбре, ник­то не мог сос­тя­зать­ся с Иб­ра­ем в пе­нии. Он был очень образованным человеком, знал арабский и персидский языки, был знаком с культурой разных народов. В му­зыкаль­ном нас­ле­дии Үкілі Ыбы­рая, око­ло 40 пе­сен и ме­лодий. Пес­ни Ыбы­рая впер­вые на но­ты пе­рело­жили А. В. За­та­евич и И. В. Ко­цык.

Советский композитор Тихон Хренников, прослушав песню «Құстар әні» казахского композитора Нұрғисы Тілендиева и «Гәкку» Үкілі Ыбырая, сказал Тілендиеву: «Нұрғиса, твоя песня хороша, великолепна, но песня Ибрая отличается от наших с тобой песен да и от других. Дело в том, что мы поем и пляшем на одном музыкальном горизонте, а Ибрай как птица в полете то стремится ввысь, то плавно опускается на другой уровень, другой горизонт. Надо эту песню немедленно передать профессиональным исполнителям и представить нам, а мы дадим возможность распространяться на весь мир».

Об истории происхождения песни можете узнать в свежем выпуске "Казахской музыки".

При подготовке выпуска были использованы материалы с этого сайта.
қазақша үйренейік
Друзья, ретвиты, лайки и клики на кнопочки "facebook", "ВКонтакте" и "Мой Мир" приветствуются. Спасибо!

Песня в исполнении Нуржамал Усенбаевой (видео)


Аударыспаққа тәртіп бойынша ат үстіндегі айқасты жақсы меңгерген, тиянақты дайындалған салт атты жігіттер қатысады, ал дайындығы жеткіліксіз, тәжірибесі аз адамға бұл сайыс оңайға соқпайды. Қазақтың ұлттық ойыны - аударыспақ жайлы біліңіз.


Жаяу Мұса (1835—1929) прожил 94 года и оставил после себя большое наследие. Он был образованным человеком, владел арабским и русским языками, находясь в составе армии, прошел по Польше, Латвии, Литве. Позже он будет участвовать в экспедиции в глубь Средней Азии полковника Черняева. Мұсу, ставшего очевидцем насильственных действии российской армии против населения, постигает разочарование. Он был знаком с Чоканом Валихановым, вел дневниковые записи в стихотворной форме, посвящал песни Абаю Құнанбаеву. На творчество Мұсы значительное влияние оказала музы­ка, созданная разными народа­ми, услышанная в различных городах, привнесшая в его произведения танцевальные ритмы, формы марша.

В знаменитом его произведении "Ақ сиса" (Белый ситец) осуждается феодальный уклад жизни в казахской степи. Узнайте об истории происхождения песни и о том, почему Мұса стал называться пешим в свежем выпуске "Казахской музыки".


Заслуженный деятель искусств Казахской ССР Мария Егоровна Рыкина (Мариям Жагоркызы) (1887—1950) вошла в историю казахской музыки как автор трогательной автобиографичной песни "Дударай", в которой поется о любви русской девушки к казахcкому парню. Мария в совершенстве владела казахским языком, хорошо знала казахские народные песни, усвоила национальную манеру их исполнения. Известный собиратель казахского музыкального фольклора Александр Затаевич выразился о песне так: «Великолепный напев, полный щемящей грусти. Можно себе представить, как сумел бы его использовать в оперной канве покойный автор «Князя Игоря!»

О том, какие события предшествовали появлению казахского гимна любви, предлагаю послушать в свежем выпуске "Казахской музыки".


қазақша үйренейік
Друзья, ретвиты, лайки и клики на кнопочки "facebook", "ВКонтакте" и "Мой Мир" приветствуются. Спасибо!

Текст песни с подстрочным переводом на русский язык


С давних времён, по каким-то неясным причинам и обстоятельствам, нашими предками были созданы необъяснимые запреты. Двигателями этих зарпетов были приметы, отдельные случаи (возможно совпадения), врождённое суеверие и наше знаменитое уважение к предкам.

Всё, когда-то созданное ими "добро" (традиции, приметы, легенды и прочее) дошло до наших дней, и вытекло оно из одной трубы. Всё вперемешку, без разбора, никто не отдирал ложь от истины. Всё вылилось на наши головы и ударило нам прямо в темечко, мы сели на попу и как всегда выбрали "верняк" - взять за истину ВСЁ.

"Ну не сложно же их блюсти, да и ладно, пусть будут", чтобы было "чё детям в голову вбивать с умным видом историка".

Вырезка:

Тыйым – Запрет. У казахов, как и у многих других народов, существуют запреты. Например, нельзя наступать на порог, дарить близким людям нож или собаку – это может привести к вражде. Свистеть в доме – прогонять счастье и деньги. Но есть и другие запреты – этнические. Например, нельзя переходить дорогу старшему.

Они забыли указать хотя бы какие-то объяснения этим запретам. Видимо не додумали, что потомкам будет трудно уловить ход логики кочевника, который (оказывается) жил в степи + в домике без углов. Видимо не предвидели этих неудобств. За что теперь некоторые рефлекторно делают замечания, после чего отдуваются перед смышлённым пятиклассником выражениями типа: "обал болады", "по-твоему, я всё это придумал чтоли !?", "все сука до этой минуты блюли, а ты чё, особенный чтоли ?!" и тому подобными

читать далее...


Жизнь талантливого поэта и композитора Тынышбая Рақыма (1946–1999) была недолгой. Но ему удалось увековечить свое имя в памяти народа удивительно глубокой поэзией, прекрасными песнями. Поэт отличался не только тонким лиризмом в поэзии, но и композиторским дарованием, что позволяло ему писать музыку на собственные стихи. Среди его песен огромной популярности в народе удостоилась песня «Алтайдың ар жағынан келген ару».

«Это не песня любви, это песня, рожденная из сожаления, которое обычно возникает, когда тебя покидает родной человек», - говорил автор песни. О том, кому именно была посвящена и при каких обстоятельствах была написана песня, слушайте в свежем выпуске "Казахской музыки".

Автор выражает благодарность пользователю a2kat, который помог с поиском фотографии. При подготовке выпуска были использованы материалы из сайтов (1, 2, 3).

қазақша үйренейік
Друзья, ретвиты, лайки и клики на кнопочки "facebook", "ВКонтакте" и "Мой Мир" приветствуются. Спасибо!


Съемки нашумевшего казахстанского фильма «Кочевник». Снимали эпизод в ставке Әбілқайыр хана. Главы родов, собравшись под одним шатром, решали дальнейшие действия по отражению нашествия джунгаров. Пока на высоком уровне принимались судьбоносные решения, простой люд участвовал в гуляньях и играх, пел песни, состязался в соревнованиях. Вот уже снимают известную сцену на качелях алтыбақан. Режиссер фильма Талғат Теменов в этот момент предложил: «Посмотрим с музыкой, которую напишут специально для фильма, в сцене с алтыбақаном должна звучат милая казахская песня». На месте прозвучали названия песен «Елім-ай», «Екі жирен», «Сырымбет», «Дариға-дәурен», «Балапан қаз». Выбрали последнюю, которую также тепло приняли зарубежные специалисты, участвовавшие в съемках.

Фильм придал дополнительную популярность народной песне, слова которой были утеряны. Новую жизнь песне подарил выдающийся поэт, драматург Арғынбай Жұмажанұлы, который написал новые слова для песни.

Знаменитая сцена из фильма


Су - вода
Кету - уходить
Тал - соломинка
Қармау - хвататься

қазақша үйренейік
Утопающий хватается за соломинку.

Пословицу используют по отношению к человеку, который попал в стеснительное или безвыходное положение, и который как к последней надежде цепляется за любое средство решения проблемы, даже вряд ли уже способное помочь ему.

(интерпретация моя)


Ұрысу - ругаться, ссорится
Қырық - сорок
Несібе - благо
Қырқылу - здесь: быть подстриженным

қазақша үйренейік
Кто спорит день, тот лишается благ на сорок дней.

Пословицу используют тогда, когда хотят предупредить ссору, уберечь человека от нее, подчеркивая ее бесполезность и негативные последствия, которые отразятся на настроении и самочувствии сторон в течение продолжительного времени.

(интерпретация дедушки)


Жақсы - хороший
Байқау - замечать, наблюдать, здесь: осторожность, осмотрительность
Сөйлеу - говорить
Жаман - плохой
Шайқау - здесь: провоцировать, придираться 

қазақша үйренейік
Хороший (человек) говорит осмотрительно, плохой (говорит) провоцируя.

Пословицей подчеркивают, что по одной только манере общения человека с другими людьми, можно понять разницу между человеком рассудительным, который выражается с терпимостью и уважением к собеседнику, и человеком глупым, который цепляется к словам собеседника и провоцирует его.

(интерпретация моя)


Түстік - полуденный, полудневный
Өмір - жизнь
Кештік - здесь: до вечера
Білім - знание
Жыю - собирать, копить

қазақша үйренейік
Если даже тебе суждено прожить полдня, все равно копи знания, которых хватит до вечера.

Пословицей подчеркивают огромную роль знаний в жизни человека. Аналог на русском "век живи - век учись".

(интерпретация моя)